Fruitteelt denkt mee over toekomstbestendige landbouw in Gelderland via doelsturing

Tijdens een bijeenkomst over doelsturing in de land- en tuinbouw in Doorwerth gingen boeren, tuinders, beleidsmakers, onderzoekers en bestuurders met elkaar in gesprek over de toekomst van de landbouw. Namens de fruitteelt waren onder andere Siep Koning, Sander Bos en vertegenwoordigers van andere land- en tuinbouworganisaties aanwezig.

Doelsturing wordt steeds vaker genoemd als alternatief voor gedetailleerde regels. Het uitgangspunt is eenvoudig: ondernemers krijgen meer ruimte om zelf keuzes te maken, zolang zij vooraf afgesproken doelen halen op onderwerpen zoals stikstof, waterkwaliteit, biodiversiteit en klimaat.

Tijdens de bijeenkomst gaven verschillende deskundigen hun visie op doelsturing. Daarbij kwamen praktijkvoorbeelden uit de melkveehouderij en akkerbouw aan bod. Zo werd toegelicht hoe ondernemers kunnen samenwerken aan gebiedsdoelen en hoe prestaties gemeten en beloond kunnen worden. Bijvoorbeeld het Markemodel.

Voor de fruitteelt waren vooral drie lessen interessant. Ten eerste blijkt dat betrouwbaar meten en monitoren nodig is voor goede belangenbehartiging en toekomstperspectief. Zonder goede gegevens is het lastig om aan te tonen welke resultaten bedrijven en de dus ook de sector behaalt. Ten tweede is duidelijk dat ondernemers ruimte nodig hebben voor maatwerk en begin daarmee ‘bottom up’ en niet ‘top down’. Iedere sector en ieder bedrijf kent immers andere omstandigheden. Ten derde werd benadrukt dat belonen van prestaties belangrijk is wanneer ondernemers extra inspanningen leveren voor maatschappelijke doelen. Daarbij is ondernemingsruimte belangrijker dan geld.

De gesprekken maakten ook duidelijk dat er nog veel vragen zijn. Welke doelen zijn haalbaar? Hoe worden resultaten gemeten? En hoeveel regie houdt de ondernemer daadwerkelijk? Bovendien is de uitwerking voor mineralen en stikstof veel verder dan die voor gewasbeschermingsmiddelen. Hier ligt nog een gezamenlijk vraagstuk voor plantaardige sectoren. Juist daarom is het belangrijk dat de fruitteelt vanaf het begin betrokken blijft bij de verdere ontwikkeling van doelsturing. De ervaringen uit de melkveehouderij en akkerbouw laten zien dat doelsturing kansen kan bieden, mits het systeem praktisch uitvoerbaar is, ruimte biedt voor ondernemerschap en aansluit bij de dagelijkse praktijk op het fruitteeltbedrijf.

Met de komende discussies over stikstof, water, biodiversiteit en het beleidskader land en tuinbouw ligt er voor de fruitteelt een belangrijke opgave om actief mee te denken over hoe doelsturing kan bijdragen aan een toekomstbestendige sector.